■ Nguyên nhân gây táo bón
Táo bón không đơn thuần chỉ là việc giảm số lần đi đại tiện. Khi tình trạng táo bón kéo dài, người bệnh có thể gặp các triệu chứng đi kèm như chướng bụng, giảm cảm giác thèm ăn, mệt mỏi.
Táo bón được chia thành táo bón thực thể và táo bón chức năng.
-
Táo bón thực thể là tình trạng táo bón có nguyên nhân giải phẫu hoặc bệnh lý rõ ràng, như u đại tràng, hẹp ruột, bệnh viêm ruột, bệnh lý thần kinh.
-
Táo bón chức năng là tình trạng rối loạn chức năng vận động ruột hoặc điều hòa đại tiện nhưng không có bất thường cấu trúc.
Táo bón chức năng được chia tiếp thành hai nhóm:
▶ Táo bón do nhu động ruột chậm
Là tình trạng nhu động đại tràng chậm, khiến thời gian phân di chuyển trong ruột kéo dài bất thường. Nguyên nhân thường gặp bao gồm thiếu nước, thiếu chất xơ, giảm vận động thể chất, suy giảm chức năng cơ hoặc thần kinh ruột.
▶ Táo bón do rối loạn tống xuất phân
Xảy ra khi phân đã đến trực tràng nhưng cơ thắt hậu môn và cơ sàn chậu không giãn đúng cách, khiến việc đại tiện trở nên khó khăn. Nguyên nhân có thể do thói quen đại tiện không đúng, rặn quá mức kéo dài, trĩ, sa trực tràng hoặc các thay đổi cấu trúc khác.
Mặc dù các dạng táo bón có biểu hiện tương tự nhau, nhưng nguyên nhân và cách điều trị lại rất khác nhau, vì vậy việc đánh giá chính xác theo từng triệu chứng là vô cùng quan trọng.
Đối với táo bón chức năng, nếu lạm dụng thuốc nhuận tràng hoặc thụt tháo để làm sạch hoàn toàn phân trong ruột, tình trạng táo bón sẽ tái phát khi phân tích tụ trở lại, tạo thành vòng xoắn bệnh lý.
Mục tiêu điều trị táo bón lâu dài là thay đổi lối sống để hình thành thói quen đại tiện tự nhiên.
■ Tiêu chảy – Góc nhìn từ sức khỏe đường ruột
Tiêu chảy xảy ra khi khả năng hấp thu nước của ruột giảm hoặc nhu động ruột tăng quá mức.
Tiêu chảy được chẩn đoán khi:
-
Đi ngoài từ 3 lần/ngày trở lên với phân lỏng, hoặc
-
Lượng nước trong phân tăng rõ rệt so với bình thường.
🔹 Tiêu chảy cấp
Phần lớn hồi phục trong vòng dưới 2 tuần, thường do viêm dạ dày – ruột nhiễm trùng, liên quan đến virus (norovirus, rotavirus) hoặc vi khuẩn (E. coli, Salmonella…) từ thực phẩm hoặc nước bị nhiễm bẩn. Có thể kèm theo đau bụng, nôn ói, sốt, ớn lạnh.
🔹 Tiêu chảy mạn tính
Khi tiêu chảy kéo dài trên 4 tuần, cần nghĩ đến các nguyên nhân khác ngoài viêm ruột thông thường như:
-
Hội chứng ruột kích thích
-
Rối loạn hấp thu (không dung nạp lactose…)
-
Bệnh nội tiết (cường giáp)
-
Tác dụng phụ của thuốc (kháng sinh, thuốc hóa trị, một số thuốc điều trị tăng huyết áp)
Tiêu chảy tái diễn dễ gây mất nước và rối loạn điện giải, dẫn đến mệt mỏi, mất nước, thậm chí trong trường hợp nặng có thể gây rối loạn nhịp tim.
Ngoài ra, tổn thương niêm mạc ruột và mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột có thể khiến tiêu chảy kéo dài hơn, tạo thành vòng xoắn bệnh lý. Vì vậy, nên thăm khám và điều trị theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.
■ Thói quen sinh hoạt giúp bảo vệ sức khỏe đường ruột
1. Bổ sung chất xơ
Chất xơ giúp giữ nước trong ruột, làm mềm phân và là nguồn dinh dưỡng cho vi khuẩn có lợi, góp phần cân bằng hệ vi sinh.
Nên kết hợp:
-
Chất xơ không hòa tan: gạo lứt, yến mạch, rau xanh, các loại đậu
-
Chất xơ hòa tan: táo, hành tây, rau diếp xoăn
2. Uống đủ nước
Uống khoảng 1,5–2 lít nước/ngày giúp phân mềm hơn và tăng cường nhu động ruột.
3. Duy trì thói quen ăn uống và đại tiện đều đặn
Ăn uống và đi đại tiện vào khung giờ cố định giúp ổn định nhu động ruột.
4. Quản lý căng thẳng
Stress ảnh hưởng đến trục não – ruột, có thể gây giảm nhu động hoặc tăng phản ứng quá mức của ruột.
Tập thể dục đều đặn, ngủ đủ giấc, thiền và thư giãn là những biện pháp hữu ích.