■ Hormone môi trường là gì?
Hormone môi trường, còn được gọi là chất gây rối loạn nội tiết, là các chất hóa học có khả năng cản trở hoặc bắt chước hoạt động của hormone trong cơ thể. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) định nghĩa hormone môi trường là “những chất từ bên ngoài xâm nhập vào cơ thể, có thể làm thay đổi chức năng của hệ nội tiết”.
■ Sự rối loạn hormone xảy ra như thế nào?
Hormone trong cơ thể hoạt động như những “chất truyền tín hiệu”, chỉ cần một lượng rất nhỏ cũng đủ để điều hòa các chức năng sinh lý quan trọng. Hormone môi trường có cấu trúc hoặc chức năng tương tự hormone tự nhiên, nên chúng hoạt động như “chìa khóa giả”, làm rối loạn cơ chế điều hòa hormone bình thường.
Ví dụ, khi phân tử hormone môi trường gắn vào thụ thể hormone, chúng có thể bắt chước tín hiệu của hormone thật và truyền đi thông điệp sai lệch, hoặc chặn thụ thể, khiến hormone tự nhiên không thể phát huy tác dụng. Hậu quả là cơ thể xuất hiện tín hiệu thừa hoặc thiếu hormone, quá trình tiết và chuyển hóa hormone bị rối loạn.
Các nghiên cứu cho thấy, ngay cả nồng độ rất thấp của hormone môi trường cũng có thể ảnh hưởng đến hệ hormone trong cơ thể, gây tác động xấu đến sức khỏe, và một số chất làm tăng nguy cơ mắc ung thư.
■ Ung thư vú và hormone môi trường
Ung thư vú là loại ung thư phổ biến nhất ở phụ nữ trên toàn thế giới. Riêng trong năm 2020, đã có khoảng 2,3 triệu ca mắc mới, đứng đầu về nguyên nhân tử vong do ung thư ở nữ giới.
Bên cạnh các yếu tố nguy cơ đã biết như di truyền, tiền sử sinh nở – cho con bú, béo phì, thì những năm gần đây, yếu tố môi trường, đặc biệt là sự phơi nhiễm hormone môi trường, đang ngày càng được quan tâm. Nguyên nhân là do nhiều hormone môi trường có tác dụng tương tự estrogen, còn được gọi là estrogen ngoại sinh (environmental estrogen).
■ Kết luận
Mối liên quan giữa hormone môi trường và ung thư là vấn đề chúng ta cần đặc biệt cảnh giác. Dù không phải mọi trường hợp ung thư đều do hormone môi trường gây ra, nhưng khoa học ngày càng cho thấy rằng những chất khó tránh khỏi trong đời sống hiện đại này đang tác động “âm thầm nhưng đáng kể” lên cơ thể con người.
Trong tương lai, cần tiếp tục các nghiên cứu để làm rõ mối quan hệ nhân – quả và cơ chế tác động, đồng thời song song với đó là nỗ lực giảm phơi nhiễm hormone môi trường ở cả cấp độ cá nhân và xã hội.
Việc hiểu đúng và cảnh giác với hormone môi trường – những tác nhân làm rối loạn tín hiệu nội tiết tinh vi của cơ thể – chính là bước đầu quan trọng để bảo vệ chúng ta khỏi ung thư vú, ung thư tuyến tiền liệt và nhiều bệnh lý khác.